5.5.2012, RFE, Negativan odnos prema Americi zbog Kosova i bombardovanja

Radio Slobodna Evropa, 5.5.2012.
Autor: BRANKA TRIVIĆ
Prenosimo tekst sa sajta RSE, 05.05.2012.


Srbija je prešla put od ljubavi prema Americi do zemlje čijih samo 8 odsto građana daje pozitivnu ocenu za SAD. Izrazito negativan odnos prema svetskoj super sili broj jedan, objašnjava se uglavnom vizurom Srbije prema 90’-tim i odnosom SAD prema ratovima u bivšoj Jugoslaviji, tu je bombardovanje SRJ 1999., i nezavisnost Kosova.
Antiamerikanizam su raspirivale političke elite i mediji, umesto da objasne domaćoj javnosti da je intervencija na SRJ posledica onoga što su srpske snage bezbednosti činile na Kosovu, pa su velike sile predvođene SAD ovoga puta reagovale ne čekajući da se ponovi Srebrenica.
Anketa našeg radija u Užicu, iako nije reprezentativna, pokazuje i negativne i pozitivne stavove o Sjedinjenim Državama:
„Obožavam njihovu istoriju, muziku, sport. Ja nemam nikakve predrasude što se tiče Amerike. Najjači su i može im se.“
„Ja ne mrzim Ameriku a ko je mrzi· ne znam.“
„Najgori narod na svetu. Oni svakome sole pamet a sami svašta rade.“
„Omraženi za to što su nas bombardovali. Ko te išamara teško se to zaboravlja.“
„Zato što Amerika potpomaže Veliku Albaniju a ukida Srbiju.“
„Oni su velika sila. Komanduju svetom.“
„Za nekoga je omražena za nekoga je dobra, ali zaguljena jeste. Treba da imamo dobre i fine odnose sa njima jer to su ljudi kao i mi.“
„Moramo sarađivati. Ne možeš zakuhavati celog života. Mora narod da se miri, da se sjedinjujemo. Nemamo mi kud. Pa i Nemci su nam radili nedela pa imamo prijateljske odnose.“

Kad se uzme u obzir ranije dugotrajno nasleđe amerikanofilije u Srba, dominantno osećanje da je to zemlja perspektive i slobode, lako se dolazi do zaključka da je takav generalno pozitivan stav prema Americi doživeo radikalnu promenu u vreme ratova devedesetih godina, ali i zbog američkog odnosa prema ovom delu Zapadnog Balkana pre samo nekoliko godina.
Ilija Vujačić, bivši ambasador Srbije u Sjedinjenim Američkim Državama, navodi da negativan odnos srpskog javnog mnenja prema Americi...:
„Svakako ima veze sa bombardovanjem. Pod dva, postoji percepcija da su Sjedinjene Američke države vodile glavnu ulogu u forsiranju priznanja i priznanju jednoglasne deklaracije o nezavisnosti Kosova. A to nije bilo tako davno, to je bilo 2008. godine.“
Postoje, dodaje Vujačić, i neki drugi faktori koji utiču na negativnu percepciju Sjedinjenih Američkih Država u Srbiji, ali i šire:
„To su dva rata u Iraku i Afganistanu i naravno Wall street i kriza koja je nastupila u Americi i da mnogi smatraju da su oni izazvali ovu svetsku krizu.“

Otopljavanje političkih odnosa
Negativan odnos prema Americi, nažalost, samo je odraz površnosti srpskog javnog mnenja i uticaja koji kontrolisani mediji imaju na kreiranje tog mnjenja, ocenjuje, s druge strane,·Jelena Milić, direktorka Centra za evroatlantske studije.
„Verovatno je najveći razlog za ovako nizak procenat stav o nezavisnosti Kosova. Verujem da bi sitaucija bila mnogo bolja da je naša javnost imala hrabrosti da se iskrenije suoči sa činjenicom da su mnogi zločini na Kosovu počinjeni od strane naših zvaničnih službi bezbednosti i da je to upravo bio razlog što je međunarodna zajednica, koja je samo par godina pre toga dopustila da se desi Srebrenica, tada efikasno i na vreme reagovala da se tako nešto ne ponovi. Da je u srpskoj javnosti bilo hrabrosti da se time objasni razlog zašto Kosovo odlazi od Srbije mislim da bi već do sada situacija, što se tiče percepcije SAD-a u javnosti, bila drugačija“, kaže Jelena Milić.
Posle niza godina u kojima su odnosi Beograda i Vašingtona bili na veoma niskom nivou, 2009. stiže izvesno otopljavanje. Došlo je sa posetom Srbiji američkog potpredsednika Josepha Bidena, tokom koje je pritisnuo dugme za resetovanje odnosa između dveju zemalja, uz prihvatanje razlika u politikama prema Kosovu, što je kristalisao lapidarnom formulom „slažemo se da se ne slažemo“.
Godinu dana kasnije i američka šefica spoljne politikeHilary Clinton doneće duh takve poruke odlučivši da poseti Srbiju. U Beogradu su zvaničnici prihvatili taj novi ton Vašingtona, ali se on još uvek nije spustio u mase.
Upućuje li to, onda, na distancu između vlasti i građana kad je reč o percepciji Sjedinjenih Država? Na to pitanje Ilija Vujačić daje odrečan odgovor:
„Ja ne bih rekao da postoji distanca između vlasti i građana. Mislim da građani shvataju da je neophodno imati normalne odnose sa SAD-om. Ako već ne mogu biti sjajni mogu biti normalizovani i mislim da je to vlast uspela da učini i mislim da je to, što se građana tiče, dobro, ali to ne znači da imaju pozitivno mišljenje o svim državama. Mislim da s jedne strane postoji racionalno osećanje da je neophodno neimati SAD kao neprijatelja i imati normalne odnose, a druga je stvar imati izuzetno pogodno mišljenje o tome.“
Uprkos ovakvim rezultatima istraživanja, odnos prema Sjedinjenim Državama kompleksniji je, ili protivrečniji, nego što su srpski ispitanici, pre svih oni mlađi, svesni.
Iako će anketarima pre nekoliko godina 64 odsto građana reći da ne voli američku kulturu i način života, isto toliko će odgovoriti da sluša američku muziku, a čak 88 posto da gleda američke filmove.
Otuda Jelena Milić kaže da nije zabrinuta zbog sadašnje situacije.
„Mislim da je Srbija dovoljno kulturno „imperijalizovana“ onim što je američki soft power i možda ljudi kada daju odgovore na ovakva istraživanja i ne razmišljaju i nemaju ih u vidu, ali ona postoje. Ja ozbiljno tvrdim da su FOX live i FOX crime, kablovski programi u Srbiji, izvršili jedan vrlo dobar uticaj na javnost u Srbiji tako da sad imamo generacije mladih ljudi koji hoće da budu policajci, doktori, istražitelji, da svi oni pretežito slušaju američku muziku, prate američku modu, prate sportove. Znači te zabave koje dolaze dominantno od američke pop kulture. Teško da znam bilo koga ko zna ijednog savremenog ruskog izvođača, pisca ili glumca. To je jednostavno realnost koju također treba imati u vidu“, zaključuje Jelena Milić.

26.4.2012, Danas, Hrabra vizija preokreta

Danas, 26.4.2012.
Autorka: JELENA MILIĆ, Direktorka Centra za evroatlantske studije

Građani treba da izaberu odgovornu, modernu i efikasnu upravu koja će im omogućiti prostor da rade za svoje interese, a ne opcije koje nude obećanja na grani.
Bilo bi dobro da ovi izbori na čelo Srbije dovedu ljude koji razumeju vreme u kome se nalaze, poput onih u Preokretu. Ugledni američki republikanac Džon Hantsmen rekao je da je trenutna politička kampanja tamo razvodnjena i da SAD to sebi ne mogu da dozvole. Tek Srbija, koja još luta u svojoj dugoročnoj orijentaciji, to sebi ne može da dopusti.
Imamo opciju koja nudi hrabru viziju - Preokret. Nova vlada treba da zauzme kurs Preokreta - intenzivnu regionalnu saradnju, brže evropske integracije i pojačanu saradnju s NATO.
Srbija nema snage da se sama izbori sa izazovima, treba joj jaka i dugoročna podrška Evropske unije. Ako je za EU Srbija zemlja koja ima takav potencijal, nije mi jasno kako neko ko navodno podržava evropski put može tvrditi da nema adekvatne opcije. Zato ću glasati, i to za Čedomira Jovanovića i Preokret.

23.4.2012, RTS, Zahtev za formiranje anketnog odbora

RTS, 23.4.2012.

Centar za evroatlantske studije ponovo zatražio da se formira skupštinski anketni odbor koji bi ispitao sve okolnosti u vezi sa bombardovanjem RTS-a.
Povodom 13 godina od NATO bombardovanja zgrade Radio-televizije Srbije, Centar za evroatlantske studije je ponovo zatražio da se formira skupštinski anketni odbor koji bi ispitao sve okolnosti tog tragičnog događaja.
Centar u saopštenju ističe da je "apsurdno" da za tako veliki zločin odgovara samo bivši direktor RTS-a Dragoljub Milanović.
"Porodice radnika RTS su još aprila 2009. podnele Tužilaštvu za organizovani kriminal zahtev za obnovu i proširenje postupka u slučaju mogućeg žrtvovanja 16 radnika RTS-a, koje su, po uverenju samih porodica i šire javnosti, izvršili tadašnji državni i vojni vrh Republike Srbije", navodi Centar.
U saopštenju se takođe podseća da je za formiranje skupštinskog anketnog odbora potrebna saglasnost svih parlamentarnih stranaka i izražava nada da će novi saziv parlamenta skupiti snage da takav odbor formira.

23.4.2012, Balkan Insight, Eksperti za otvaranje tajnih dosijea

Balkan Insight, 23.4.2012.

Srbija mora što pre da usvoji Zakon o otvaranju tajnih dosijea ako želi istinski da se suoči sa zločinima iz prošlosti, zaključeno je na okruglom stolu na ovu temu u subotu.
Jelena Milić, direktorka Centra za evroatlantske studije (CEAS), koji je organizovao debatu, rekla je da je otvaranje tajnih dosijea ključno jer će pomoći da se rasvetli uloga tajnih službi u ratovima devedesetih.
Prvi pokušaj da se tajni dosijei učine dostupnim javnosti usledio je odmah posle demokratskih promena 2000. godine, a drugi 2004, kada je Srpski pokret obnove (SPO) predložio ovaj zakon.
Predlog, međutim, nikada nije dobio većinsku podršku u Skupštini, zbog čega je Srbija ostala jedina zemlja u Evropi bez ovog zakona.
U rezoluciji usvojenoj 28. marta, Evropski parlament je zatražio od Srbije da otvori svoje nacionalne arhive, a posebno da javnosti učini dostupnim arhive Udbe, obaveštajne službe iz vremena komunizma.
Jelko Kacin, izvestilac Evropskog parlamenta za Srbiju, napisao je otvoreno pismo u kojem se bavi pitanjem tajnih dosijea.
U pismu se kaže da su se sva postkomunistička društva tokom tranzicionog perioda suočavala sa istom dilemom – šta da rade sa dosijeima preostalim iz vremena autoritarnih režima.
On je pozdravio reformu Bezbednosno-informativne agencije (BIA), rekavši da ona više ne predstavlja pretnju demokratskom društvu. Većina bivših rukovodilaca agencije su u Hagu ili penzionisani.
“Međutim, postoji još mnogo toga što treba da se uradi, pre svega na rasvetljavanju slučajeva državnog terorizma, poput ubistva Slavka Ćuruvije ili političke pozadine atentata na Zorana Đinđića. To su konkretni slučajevi koji će pokazati da vladavina prava zaista funkcioniše u Srbiji”, napisao je Kacin u svom pismu.
Branka Prpa, direktorka Istorijskog arhiva Beograda, izjavila je da Srbija može da bira između slovenačkog i hrvatskog modela. U Sloveniji, Državni arhiv odlučuje ko ima pravo da gleda lične dosijee koje su vodile tajne službe, dok u Hrvatskoj pristup dosijeima imaju porodice subjekata, ali kad potpišu sporazum o poverljivosti podataka.
Sonja Biserko iz Helsinškog odbora za ljudska prava rekla je da politička volja da se dosijei načine javnim ne postoji.
“Najobimnija dokumentacija postoji o Kosovu i ja verujem da se ti dosijei nikada neće otvoriti”, kazala je ona.
Zakon o otvaranju tajnih dosijea, pripremljen 2004. godine, sastavili su pravni eksperti iz Komiteta pravnika za ljudska prava. Milan Antonijević, direktor Komiteta, rekao je da svaki budući zakon mora da uzme u obzir privatnost i dostojanstvo žrtava. Zakonodavci moraju i da se postaraju da zakon ne može da se zloupotrebi, dodao je on.
Vesna Rakić-Vodinelić, profesorka prava iz Beograda, kazala je da je usvajanje zakona o otvaranju tajnih dosijea mera tranzicione pravde koja će omogućiti društvu da se suoči sa svojom prošlošću.
“Bez otvaranja dosijea ne može biti adekvatne rehabilitacije. Nema budućnosti u državi čije se društvo nije suočilo sa prošlošću”, zaključila je ona.
Veruje se da srpske arhive sadrže na hiljade tajnih dokumenata o političkim ubistvima, ucenjivanju političara i kriminalaca, o odnosima sa domaćim i stranim obaveštajnim službama.
U njima se, pored informacija o građanima Srbije, nalaze i one o građanima širom bivše Jugoslavije.

23.4.2012, Balkan Insight, Experts Urge the Opening of Secret Files

Balkan Insight, 23.4.2012.

Serbia must pass the Law on Opening Secret Files soon if it is truly to confront past crimes, a round table concluded on Saturday.
Jelena Milic, Head of the Centre for Euro- Atlantic Studies, which organized the debate, said that the opening of the secret files is crucial because it would help shed light on the role of the security services in the wars of the 1990s.
Serbia still does not have a law on the opening of the government archives.
The first attempt to make the secret files public was made after the democratic changes in 2000, and the second in 2004, when the Serbian Renewal Movement, SPO, proposed new legislation.
The motion, however, never gained support in the Serbian parliament, leaving Serbia as the only country in Europe without this law.
In its resolution on Serbia adopted on March 28, the European Parliament asked Serbia to open its National Archives, and to make public the archives of the communist era intelligence agency, UDBA, in particular.
Jelko Kacin, Brussels' Rapporteur for Serbia, wrote an open letter addressing the issues of the secret files.
In it he noted that all post-communist societies faced the same dilemma during their transitional periods concerning what to do with the files left from the authoritarian regimes.
He welcomed the reform of the Security Information Agency, BIA, saying that it no longer poses a threat to the democratic system. Most of the agency’s former leaders are either at the Hague Tribunal or have retired.
“However, the state needs to do more, especially regarding the killing of the journalist Slavko Curuvija, and the political nature of Zoran Djindjic’s assassination. These are concrete cases that if addressed would show that the rule of law really exists in Serbia,” Kacin said in his letter.
Branka Prpa, the director of the Serbian Archive, said that Serbia could choose between Slovenian or Croatian model. In Slovenia, the State Archive decides who gets to see personal files compiled by the secret services, while in Croatia the families of subjects can access their files, but they have to sign a confidentiality agreement.
Sonja Biserko, from the Helsinki Committee for Human Rights, said the political will to make the files public does not exist.
“The most significant documentation concerns Kosovo and I think that those files will never be opened,” she said.
The Law on the Opening of the Secret Files, initiated in 2004, has been drafted by legal experts from the Lawyers Committee for Human Rights. Their director, Milan Antonijevic, says that any future legislation needs to take into account the privacy and dignity of the victims. Legislators should also ensure that the law cannot be misused.
Vesna Rakic Vodinelic, a Belgrade law professor, said that passing the law to open the secret files was the transitional justice measure that would allow society to face its past.
“Without the opening of the files there can be no proper rehabilitation. There is no future for a society does not face its own past, “she concluded.
The Serbian archives are thought to contain thousands of secret documents about political murders, the blackmail of politicians and criminals, and relationships with domestic and foreign intelligence agencies.
It also contains information about citizens from across the former Yugoslavia, as well as Serbian citizens.

23.4.2012, Politika, Centar: Formirati anketni odbor da ispita bombardovanje RTS

Politika via Tanjug, 23.4.2012.

BEOGRAD – Centar za evroatlantske studije je danas povodom trinaest godina NATO bombardovanju zgrade Radio televizije Srbije ponovo zatražio da se formira skupštinski anketni odbor koji bi ispitao sve okolnosti tog tragičnog događaja.
Centar u saopštenju ističe da je „apsurdno” da za tako veliki zločin odgovara samo bivši direktor RTS Dragovljub Milanović.
„Porodice radnika RTS su još aprila 2009. podnele Tužilaštvu za organizovani kriminal zahtev za obnovu i proširenje postupka u slučaju mogućeg žzrtvovanja šesnaestoro radnika RTS, koje su, po uverenju samih porodica i šire javnosti, izvršili tadašnji državni i vojni vrh Republike Srbije”, navodi taj Centar.
U saopštenju se takođe podseća da je za formiranje skupštinskog anketnog odbora potrebna saglasnost svih parlamentarnih stranaka i izražava nada da će novi saziv parlamenta skupiti snage da takav odbor formira.
Bivšim radnicima RTS, poginulima u bombardovanju 1999. godine, noćas u 2.06 sati poštu su odale porodice, kolege i prijatelji polaganjem venaca i paljenjem sveća kod spomenika „Zašto?” u Tašmajdanskom parku.
Noćas se navršilo 13 godina od pogibije 16 radnika RTS-a, kada su avioni NATO 23. aprila 1999. godine bombardovali zgradu RTS u Aberdarevoj sa dva razorna projektila.