Svaki promašaj stavljamo na tuđa pleća

Politički analitičari iz BiH komentarišu tezu koju je u Danima spomenuo poslanik BiH Šemsudin Mehmedović o tome da će velike sile najprije sa Beogradom i Zagrebom voditi razgovore, a onda se posvetiti reformama u BiH.

Mogućnost da će velike sile, poput SAD-a i Velike Britanije, najprije razgovarati sa zvaničnim Beogradom i Zagrebom da umanje njihov uticaj na dešavanja u BiH, pa se tek onda pozabaviti reformama u BiH iznio je u novom broju Dana poslanik u PSBiH Šemsudin Mehmedović.

“Ma koliko to bilo realno ili netačno, govori mnogo. Ipak, vjerujem da je to tačno iz prostog razloga što su velike sile od početka drame u BiH, iz vremena vođenja rata, u principu uvijek imale uporište na nekog drugog. Iz BiH uvijek idu poruke koje kažu da ćemo tražiti sve što se tiče nas unutar BiH na internom planu”, kaže za Oslobođenje naš bivši diplomata Igor Davidović.

Ističe da to nije nimalo iznenađujuće, jer velike sile, ukoliko se na takav korak odluče, praktično priznaju i ono što je faktički poznato.

VEZANE RUKE

- Nemoguće je bilo šta napraviti u BiH bez usaglašenog stava sa Srbijom i Hrvatskom, a razlog je jer Hrvatska i Srbija, svaka za sebe, imaju veoma specifičan odnos prema BiH. Inače, te dvije zemlje između sebe također imaju dosta nerazjašnjenih stvari, koje se često stavljaju na agendu njihovog odnosa, a koji se direktno tiče samo njih. Ukoliko bi došlo do umanjenja takvog uticaja ili do nečega što je teško izvodivo, a to je isturen stav Srbije i Hrvatske, te bi se prilike u BiH vjerovatno mijenjale, možda nabolje. Lideri unutar BiH su već decenijama istrenirani da sve svoje promašaje, neuspjehe ili neodgovornost uvijek stave na pleća nekog drugog, bilo da je riječ o međunarodnom faktoru, Srbiji ili Hrvatskoj, i oni će se tako postaviti i ovaj put. Koliko je sve to pametno uraditi, mislim da o tome ne vrijedi trošiti riječi, ističe Davidović.

Politička analitičarka iz Banje Luke Tanja Topić naglašava da su velike sile prepoznale uticaj koji Srbija i Hrvatska imaju na BiH.

- Taj uticaj očito smatraju negativnim, jer će pokušati uticati na njih i to je tačno. U BiH su ruke vezane onim akterima koji žele izvesti reforme, jer ih uticaji susjeda jednostavno sprečavaju i vuku zemlju unazad. Moje mišljenje je da u BiH teško da postoji konstruktivno i dobro rješenje s postojećim političkim kvazielitama. Potrebne su nove, potpuno drugačije političke snage da bismo krenuli naprijed s drugačijim vrijednosnim orijentacijama, upozorava Topić.

Analitičar Žarko Papić kaže da susjedi Srbija i Hrvatska imaju veliki, negativan uticaj na BiH, ali naglašava da je veoma važno da se međunarodna zajednica angažuje na promjeni karaktera tog uticaja.

- To jednostavno mora biti normalna, regionalna saradnja i podrška suverenitetu BiH, jer je riječ o međunarodnim odnosima i angažmanu međunarodne zajednice. Kada je riječ o reformama, mora se biti ozbiljniji, razumjeti karakter višenacionalne BiH i njenu istoriju, a ne dogmatski slijediti nečije modele, mišljenja je Papić.

Član stručnog tima Instituta za društveno-politička istraživanja iz Mostara Milan Sitarski kaže za Oslobođenje da su Srbija i Hrvatska dva najznačajnija susjeda BiH.

- Veliki broj Srba i Hrvata živi u ovoj zemlji, u kojoj su oni konstitutivni narodi, samim tim te dve zemlje imaju veliki uticaj na konstituisanje i funkcionisanje vlasti u BiH. Postavlja se pitanje koja bi bila primarna motivacija velikih sila? Pretpostavljam da ti klubovi, koji nisu naklonjeni uticaju Srbije i Hrvatske u BiH, tu žele da vide nekakvu želju ili imperativ velikih sila da umanje uticaj te dve susedne zemlje na dešavanja u BiH. Mislim da pogotovo poslednjih godina preovladava dovoljan stepen realizma umesto ranijih dogmatizma u odnosima velikih sila prema BiH, pa i široj našoj regiji. Slutim da bi zbog takvih razgovora sa vlastima u Zagrebu i Beogradu primarna intencija bila, ne da se po svaku cenu umanji njihov uticaj, nego da se iskoristi i da se u pozitivnom smeru okrene u neuporediv uticaj koji Srbija i Hrvatska imaju na dešavanja u BiH, kao i na pojedine političke aktere.
Ti razgovori bi mogli da produkuju nekakve bolje rezultate, konstruktivnije i onda da se ne samo srpski i hrvatski politički akteri u BiH nego i većinski bošnjački koji ipak imaju najveći quantum moći u ovoj zemlji konačno počnu ponašati konstruktivno, da traže ono što se zove osnova konsenzusa,

Jelena Milić, beogradska politička analitičarka, navodi da je pojam velikih sila nejasan, jer se time moraju razdvojiti velike zapadne sile, kao i Rusija i Kina, jer tu, kaže, postoji velika razlika. Ističe da najprirodniji i jedini funkcionalni put mirnih reformi koji će od BiH napraviti funkcionalnu državu, a koja će imati institucionalne uslove da može ispunjavati procese evropskih integracija i visok nivo saradnje s NATO-om, vodi preko Beograda i to na način da se postigne kompromis o Kosovu koji bi Beograd približio političkom Zapadu.

VRAĆANJE ORDENJA

- Videli smo za vreme Trumpa kako je malo nedostajalo i koliko je malo kompromisa trebalo udovoljiti Beogradu da se takvo nešto postigne. S takvim pristupom, Beogradom, društveno-politički jače usidrenim na političkom Zapadu, koji nije potpuno ponižen, kad bi takvo rešenje Kosova moglo da se postigne, ljudi u Republici Srpskoj, političari, a i birači bi imali mnogo manje argumenata tipa “nećemo granice na Drini i ostalo”. Ako pažljivo slušate predsednika Vučića, vi ćete čuti da čak o neimenovanju novog visokog predstavnika njegov stav nije isti kao i stav visokih zvaničnika iz RS-a i člana Predsedništva Dodika. Mislim da bi na takav kompromis, pre svega, trebali da pristanu i građani uže Srbije, trebali bi da mu daju masovnu podršku zato što su jednog momenta i ljudi u RS-u, kao i Srbi na Kosovu i Crnoj Gori, postali privilegovaniji od Srba u unutrašnjoj Srbiji. Mi finansiramo većinu stvari, a zauzvrat dobijamo, uslovno rečeno, vrlo malo, jer nas niko ne pita kako bismo voleli da vidimo Srbiju ili region. Po mom mišljenju, najbolji način sređivanja BiH ide preko kompromisa oko Kosova, jer tu priča nije nikako crno-bela, taj kompromis bi učvrstio Srbiju na političkom Zapadu, ne formalno, nego emotivno i organizaciono, pojašnjava Milić.
Što se Hrvatske tiče, kaže da joj se mnogo šta može jer je u EU i NATO-u.

- Šokirana sam vraćanjem ordenja osječkom zlikovcu i mislim da Hrvatska sa pozicije toga da joj se može podstiče jednu vrstu negativne retorike i atmosfere u regionu koja je kontraproduktivna za sve, zaključuje Milić.

Milić se boji toga da je Hrvatska u mnogim aspektima trenutno mnogo manje demokratična ili progresivna nego Srbija, kao i da radi stvari prema Bosni opasnije od Srbije

umesto da se stalno ističu razlike. Treba naći konsenzus, da u komunikaciji sa bošnjačkim, hrvatskim, srpskim akterima i sa velikim silama mogu svi doprineti da dođe do istog, da bi građani bili legitimno predstavljeni u određenim organima vlasti, pre svega u predstavničkim domovima, da u Predsedništvu BiH i u domovima naroda budu predstavljeni konstitutivni narodi, kaže Sitarski.